Tổng quan các thế hệ kháng sinh Cephalosporin và kinh nghiệm kê đơn an toàn tại Nhà thuốc

1. Tổng Quan Về Họ Kháng Sinh Cephalosporin

Cephalosporin là nhóm kháng sinh diệt khuẩn thuộc họ Beta-lactam, có cơ chế ức chế tổng hợp thành tế bào vi khuẩn tương tự Penicillin. Điểm nổi trội của Cephalosporin là phổ kháng khuẩn rộng, độc tính thấp và tỷ lệ dị ứng chéo với Penicillin chỉ khoảng 1 - 3%.

2. Phân Loại Phổ Kháng Khuẩn Qua Các Thế Hệ

Thế hệ 1: Ưu thế trên Vi khuẩn Gram Dương

• Hoạt chất tiêu biểu: Cephalexin, Cefadroxil, Cefazolin.
• Phổ tác dụng: Tụ cầu (Staphylococcus nhạy cảm methicillin), Liên cầu (Streptococcus), một số ít trực khuẩn Gram âm (E. coli, Proteus mirabilis).
• Chỉ định chính: Nhiễm khuẩn da, mô mềm, viêm họng liên cầu, viêm amidan.

Thế hệ 2: Mở rộng trên Vi khuẩn Gram Âm

• Hoạt chất tiêu biểu: Cefuroxim axetil, Cefaclor, Cefprozil.
• Phổ tác dụng: Giữ được hoạt tính trên Gram dương, đồng thời tăng mạnh tác dụng trên Haemophilus influenzae, Moraxella catarrhalis.
• Chỉ định chính: Viêm xoang cấp, viêm tai giữa, viêm phế quản cấp bội nhiễm, nhiễm khuẩn tiết niệu không biến chứng.

Thế hệ 3: Mũi nhọn trên Gram Âm & Thâm Nhập Tốt

• Hoạt chất tiêu biểu: Cefixim, Cefdinir, Cefpodoxim (uống); Ceftriaxon, Cefotaxim (tiêm).
• Phổ tác dụng: Tác dụng rất mạnh trên vi khuẩn Gram âm đường ruột và đường hô hấp, bền vững trước nhiều enzym beta-lactamase.
• Chỉ định chính: Viêm phổi cộng đồng, viêm đường tiết niệu phức tạp, lậu cầu, sốt thương hàn.

Thế hệ 4: Phổ siêu rộng bao phủ Trực khuẩn mủ xanh

• Hoạt chất tiêu biểu: Cefepim (tiêm).
• Chỉ định: Nhiễm khuẩn bệnh viện nặng, sốt giảm bạch cầu trung tính.

3. Nguyên Tắc An Toàn Khi Tư Vấn Sử Dụng Cephalosporin

1. Kiểm tra tiền sử sốc phản vệ: Hỏi kỹ bệnh nhân có từng bị sốc phản vệ độ 3, 4 với Amoxicillin hay Penicillin không trước khi chỉ định.
2. Hiệu chỉnh liều theo chức năng thận: Đa số Cephalosporin thải trừ qua thận dưới dạng còn hoạt tính, cần giảm liều ở bệnh nhân suy thận (eGFR < 50 ml/min).
3. Tương tác rượu bia (Hiệu ứng Disulfiram): Một số Cephalosporin có nhóm methylthiotetrazole (MTT) có thể gây ức chế men aldehyde dehydrogenase, gây đỏ bừng mặt, nôn ói dữ dội nếu uống rượu bia.